Tarih
Türklerin Tarihi
Türk yazı dili Orhun Yazıtları ile başlar. Türklerin ilk yazılı kaynağı olan bu yazıtlar 2. Göktürk Kağanlığı döneminde dikilmiştir.
Göktürk Kağanlığının çekirdeğini Kansu ve Şensi'de küçük devletler kuran Hun boylarının kalıntıları oluşturmaktadır.
Göktürk Devletinin kurucusu Bumin Kağan'dır. Bumin Kağan'ın babası Büyük Yabgu diye anılan Tuvu'dur.
Bumin Kağan'ın kardeşi İstemi Kağan'dır.Göktürk Devletinin siyasal birliği bu iki kağan tarafından oluşturulmuştur.
Göktürkler savaşlar ve yenilgiler sonucu Şensi ve Kansu gibi kuzey Çin bölgelerinden Altaylara göçmek zorunda kalan Hun boylarının kalıntılarından türemiştir. Bu dağınık Türk boyları Aşına soyunun önderliğinde Türk milletini meydana getirmiştir.
12 milyon m² lik bir alanda kurulan Göktürk Devleti toprakları üzerinde bugün Moğolistan, Çin ve Rusya bulunmaktadır.
Göktürk Devleti tarihte Türk adını devletin resmi adı olarak benimseyen ilk devlet olmuştur.
Yine tarihte ilk Türk alfabesini kullanan devlet Göktürk Devleti'dir.
Kendilerine genellikle “Türük” adını veren Göktürklerin kitabelerinde Kök Türük adı da geçmektedir.
6. yüzyılın başlarından 7. yüzyılın ortalarına kadar süren dönemde Göktürk Devleti Mançurya'dan İran'a kadar uzanan topraklar boyunca hâkimiyetini sürdürmüştür.
Birçok Türk boyunu bir devlet çatısı altında birleştiren Göktürk Devletinde farklı boyları temsil eden Türk beylerinin çekişmeleri ve Çin İmparatorluğunun çeşitli entrikaları devletin dağılmasına yol açmıştır. Önce devletin doğu kısmı daha sonra da batı kısmı Çin hâkimiyetine geçer. Türk illeri işgal, Türk boyları esir edilir. Fakat bu esaret uzun sürmez. 680-682 yıllarında İlteriş Kağan dağılan milletini toplayarak Göktürk Devletini yeniden kurar.
İlteriş Kağan öldüğünde oğulları Bilge ve Köl Tigin henüz 7 ve 8 yaşlarındadır.
İlteriş Kağan'dan sonra devletin başına kardeşi Kapgan Kağan geçer. Kapgan Kağan zamanında devlet yeniden eski görkemli, kutlu günlerine döner.
Kapgan Kağan'ın ölümünden sonra tahta Bilge Kağan geçer. Bilge Kağan, kardeşi Köl Tigin ve vezir Tonyukuk'un yardımıyla devletini daha da güçlü bir duruma getirir. Bilge Kağan'ın hükümdarlık yaptığı yıllarda “Türk Birliği” bir kez daha oluşturulur. Köl Tigin 731'de, ağabeyi Bilge Kağan ise 734 yılında ölürler.
Copyright © 2009 Erhan BAKİ